پنجشنبه, ۱۰ مهر ۱۳۹۹
»   تحلیل, سیاسی, یادداشت  »   سایکس- پیکو؛ دیپلماسی سری منقضی شده…!!!
540 views
۲ خرداد ۱۳۹۵ , ساعت ۱۶:۲۲

سایکس- پیکو؛ دیپلماسی سری منقضی شده…!!!


 

 

کلمات کلیدی: سایکس- پیکو، دیپلماسی، طرح خاورمیانه ی بزرگ، آمریکا

 

دو سال پس از آغاز جنگ جهای اول(۱۹۱۶)، نخستین پیامد آن دامن امپراطوری کهنه عثمانی را گرفت. در گیر و دار  درگیر شدن ملت ها یکی پس از دیگری به آتش جنگ، انگلیس به شدت بیم آن داشت که عثمانی به جبهه ی مقابل یعنی آلمانها بپیوندد. به همین خاطر جنبش های عربی ناسیونالیست  درون خود امپراطوری را علیه حکومت ترک ها تحریک کرد. تا از دور تماشاگر فروپاشی کاخ سلطان ترک باشد. اما قبل از این، بنای جغرافیای سیاسی کشورهای جدید بر خاکستر فروپاشی عثمانی طرح ریزی شده بود.- طی یک عهدنامه ی سری بین نماینده ی بریتانیا بنام “مارک سایکس “و نماینده ی فرانسه “فرانسوا ژرژ-پیکو ” و البته با همکاری و موافقت امپراطوری روسیه عهدنامه ای سری منعقد شد که بر اساس آن ماترک حکومت عثمانی ها بین دول اروپایی و روسیه تزاری تقسیم می شد طبق ماده ی اول این مفاد حاکمیت  سوریه و لبنان کنونی به  فرانسه و عراق و اردن به بریتانیا واگذار شد. حاکمیت فلسطین نیر با شورای فاتحان جنگ محول شد. اگرچه ابتکار عمل انگلیسی ها در آن به مراتب بیشتر بود چرا که امپراطوری بریتانیا به گروههای یهودی که سرزمین موعود خود را فلسطین معرفی کرده بودند قول تشکیل یک کشور یهودی را داده بود.

در چند روز اخیر به مناسبت یکصدمین سال از انعقاد پیمان نامه ی سایکس- پیکو بسیاری از کارشناسان این گونه تحلیل کردند که سایکس پیکو دوم با طرح خاورمیانه بزرگ در حال وقوع است.اما آیا به واقع می تواند چنین باشد؟

اگرچه در نگاه اول و بر پایه ی برخی اهداف، ویژگی های ساختاری و بازیگران و حتی الگوی تاریخی تجارب مشابه بتوان عملیاتی بودن خاورمیانه ی بزرگ را به سایکس- پیکو تعمیم داد. اما با نگاهی عمیق به وضعیت نظام جهانی و وضعیت کنونی منطقه میتوان دایره ی تردید را بزرگت از تحقق ترسیم کرد.

درست است که با گذشته یک قرن خاورمیانه هنوز روی آرامش به خود ندیده است! و علت اصلی چنین شرایطی بیش از هر چیز وجود رژیم صهیونیستی و دخالت قدرت های فرا منطقه ایست. با این حال وضعیت خاورمیانه ی فعلی تل خاکستر و ویرانه های بجای مانده از فرو پاشی و تجزیه ی یک امپراتوری نیست که غرب بخواهد طر حهای خود را به براحتی عملیاتی کند!؟ خاورمیانه ی امروز متشکل از بعضا ملت های بیداریست که دموکراسی در آنها برقرار است همچنین جنبش های فرا منطقه ای صلح و حقوق بشر نیز در آن فعال هستند.  خاورمیانه ی قرن ۲۱ خالی از قدرت منطقه ای نیست که توان تغییر و مانور سیاسی را در پیرامون خود نداشته باشند. مع الوصف هنوز سایه ی میراث استعمار بر کشورهای این منطقه بویژه امیر نشین های خلیج فارس برقرار است. که دموکراسی، حقوق بشر و ساختار مدنی در آن ها با چالش  جدی روبروست.

بعد دیگر نگاه اشاره به ساختار ژئو استراتژیکی و ژئوپلیتیکی نظام جهانی دارد. در زمان جنگ جهانی اول جبهه ی پیروز جنگ خود را کدخدای دهکده ی جهانی می پنداشت که به خود اجازه می داد برا ی ملت ها در هر نقطه از دنیا  تصمیم بگیرد. اما در حال حاضر در حل جزیره بحران های جهانی بویژه خاورمیانه در فضای مبهم بی اعتمادی ، تقابل و حتی تخاصم شناورند. به گونه ای که هر یک سعی می کنند بر مبنای طرحواره های از پیش ساخته ی خود، مبتنی بر منافع و اهداف ملی قطعه پازل های این منطقه را جا نمایی کنند.  با این تفسیر که ابزار بکار رفته در پیمان سایکس- پیکو بسیار شبیه به ابزارهای طرح خاورمیانه ی بزرگ است چرا که هر دو از کد های ژئو پلیتیکی تکثر قومی، زبانی و مذهبی به منظور رسیدن به اهداف استفاده می کنند. سایکس – پیکو ماهیتی کاملا جغرافیای سیاسی داشت. اما خاورمیانه بزرگ کالبدی جغرافیای سیاسی با هدف تامین امنیت اسرائیل، حفظ برتری منافع آمریکا به بهانه ی مبارزه با تهدیدات امنیت ملی ست. نکته قابل تامل آن که قرارداد سایکس- پیکو را روسیه افشا کرد. با این هدف که چهره ی واقعی امپریالیست غرب را نمایان کند. و طرح خاورمیانه ی بزرگ بوش را نیز اتحادیه اروپا رسانه ای کرد تا اعراب را از اهداف پشت پرده ی آمریکا آگاه سازد این به معنای آن است که قدرت های جهانی دیگر به آسانی با اجرای طرح خاورمیانه ی ایالات متحده همراهی نخواهند کرد چنانچه مدتی پس از مطرح شدن این طرح، اتحادیه ی اروپا به سرعت نقشه ی خود را در خاورمیانه تنظیم و ارائه کرد. از طرف دیگر روسیه پس از شکست از توافق بر سر لیبی با آمریکا، دیگر اعتمادی به طرف آمریکایی ندارد. لذا این گونه مذاکرات، تبانی، دیپلماسی و سازش های سری در طول تاریخ همواره بحران آفرین بوده و با ظهور قدرت های منطقه ای با چالش روبروست.

کلمات کلیدی: سایکس- پیکو، دیپلماسی، طرح خاورمیانه ی بزرگ، آمریکا

نویسنده: مژگان قانع. کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی و ژئوپ

مطالب مرتبط تحلیل  , سیاسی  , یادداشت

درابتدای شیوع ویروس منحوس کرونا درجهان وایران رفتارهای غیرعاقلانه ای از عده ای دیده شد که توسط علمای دینی ردشد و این افرادرا نه افراددیندار که افراد احمقی دانستند که برای مطرح شدن خوداز حربه دین می خواهنداستفاده کنند که...
مشکل اشتغال یا درواقع در ایران را شاید بتوان یکی از مشکلاتی دانست که خودباعث بسیاری از مشکلات دیگر ازجمله، اعتیاد، فقر، طلاق، خیانت، سرقت، افزایش سن ازدواج وبسیاری دیگر از آسیب های اجتماعی شده است.در واقع شاید بتوان با...
چند مدت پیش مستندی می دیدم که در رابطه با دانشگاه رفتن در آلمان بود. در این مستند گفته شد که یک فرد تا قبل از دیپلم گرفتن سه بار هدایت می شود تا رشته مورد نظرش را انتخاب کند،دررشته...
به گزارش اثرآنلاین و به نقل از شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ علیرضا شاه حسینی کارشناس ارشد مدیریت اجرایی و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ نواحی شمال ایران، در یادداشت اختصاصی "تیتریک"، به مناسبت یکصدمین سالگرد شهادت دکتر ابراهیم حشمت طالقانی...
    عنوان اسلایدر
  • اقتصادی

  • آخرین خبرها