یکشنبه, ۲۸ دی ۱۳۹۹
»   اجتماعی, سیاسی, یادداشت  »   عدالت چرا و چگونه:یادداشت اول،تعریف عدالت
587 views
۱۱ مهر ۱۳۹۵ , ساعت ۷:۴۳

عدالت چرا و چگونه:یادداشت اول،تعریف عدالت

سلسله  یادداشت های  ” عدالت و زنان”

تعریف مفهوم عدالت:

عدالت در لغت به معنای دادگری و انصاف داشتن است .عدل در مقابل ظلم و تبعیض است و حد وسط افراط و تفریط. و به معنای رسیدن هر صاحب حقی به حق خود. در روایات دین اسلام و مکتب شیعه بحث عدالت از ارکان اصلی و مهم زندگی انسان است. عدالت به عنوان مساله ای که به فطرت و ارزش ها و جامعه ی اجتماعی او برمیگردد. در طول تاریخ همواره مورد بحث فلاسفه، اندیشمندان و عالمان بوده، اهمیت عدالت در این است که انسان به منظور دست یابی به کمال و رشدو بالندگی، نظم و امنیت اجتماعی و دهها هدف دیگرکه از لوازم موجودیت نظام اجتماعی و حیاط بشریست خواهان برقراری و حاکمیت عدالت بوده است.به همین خاطر درباره ی معنا و محتوای نظری عدالت دیدگاهها و آراء متعددی وجود دارد که در بحث پیش رو نمی گنجد.

انواع عدالت: برخی از انواع عدالت عبارتست از عدالت سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سازمانی، قضایی و کیفری، محتوایی و اصلاحی و اجرایی و …. که در طی این سلسله مباحث به هریک از آنها پرداخته می شود. لازم به یادآوریست که ممکن است در مواردی دو نوع و یا چند نوع از آنها زیر مجموعه ی هم باشند مثل عدالت سازمانی و سیاسی.که هدف از این تفکیک باز کردن و واکاویی روشن و عینی مساله است.

عدالت سیاسی:بحث عدالت سیاسی در حوزه ی فلسفه ی سیاسی مطرح است. عدالت در فلسفه ی سیاسی به مسائلی همچون سیستم اقتصاد سیاسی، اجتماعی، نهادهای سیاسی، توزیع قدرت و ثروت، رابطه ی بین فرد و جامعه، فرد و دولت و فرد و حاکمیت، رفتار، آزادی، برابری و مساوات، اشکال مختلف مشارکت سیاسی، انتخاب، انتقاد، نظارت، امنیت و … مربوط می شود از دیدگاه فلسفه ی سیاسی عدالت صفت نهاد های اجتماعی  و ساختار آن است نه خود افراد به شکل مطلق. از زمان فلاسفه ی یونان باستان همچون افلاطون و ارسطو بحث عدالت در نظام سیاسی و اجتماعی مطرح بوده است افلاطون بحث انواع حکومت با ارزشها و فضایل اخلاقی تبیین می کند و حکومت جمهوری را زیباترین شکل حاکمیت می داند از دید افلاطون عدالت با نظم اجتماعی ارتباط تنگاتنگی دارد. ارسطو نیز همانند افلاطون عدالت را مقوله ای ذاتی و فطری می پندارد و بعدها بحث عدالت توزیعی و تبادلی را مطرح کرد در عدالت توزیعی عدالت میان افراد و شهروندان بر پایه ی استعدادهای آنان است و چون منابع قدرت و ارزشمند محدود است عدم مساوات امری طبیعی تلقی می شود و لذا تنها افراد مستحق و با استعداد می توانند بدان دست یابند پس از آن فلاسفه یکی پس از دیگری دیدگاهها و شکلهای خاصی از ساختار رابطه ی بین فرد و قدرت و امکانات و تعریف عدالت مطرح کردند و با هر مفروض ذهنی و اخلاقی و روانشناختی و محیطی الگوهای متعددی از اقتصاد سیاسی و نظام توزیع قدرت و امکانات سیاسی شکل گرفت در دوران قرون وسطی حاکمیت و عدالت آمیخته با قانون طبیعی و روحی الهی داشت. در دوران رنسانس با گسترش علوم تجربی، رشد بورژوازی و تلاش برای اثبات ناسیونالیسم به تدریج فلسفه ی سیاسی از تئوری صرف خارج، فضیلت در عدالت و سیاست کم رنگ شد و قدرت حقوقی و منافع فردی به تدریج جای قدرت الهی ،اخلاقی و طبیعی را گرفت. رشد این گونه اندیشه ها  در فلاسفه ی علوم سیاسی و اقتصاد و جامعه شناسی، باعث طرح و گسترش سیستم های اقتصاد سیاسی لیبرالیستی، کاپیتالیسم، مارکسیسم، سوسیالیسم و شکل و تعاریف جدیدی از عدالت در مناسبات زندگی فردی و اجتماعی و اقتصادی شد؛ کشمکشی بر سر تفوق مفاهیم ارزشی، برابری، آزادی، قراردادهای اجتماعی، مالکیت ،بازار و منفعت طلبی. در نیمه ی قرن بیستم اندیشه و آثارکسانی همچون جان رالز عدالت و فلسفه سیاسی را در غرب احیا کرد. و اصول عمومی عدالت مبنی بر این که ارزش های اجتماعی آزادی، برابری، ثروت و درآمد به شکل برابر توزیع شود و یا نفع همگانی را تضمین کند را مطرح کرد.

ادامه در یادداشت بعد…

کلمات کلیدی: عدالت، زن، تبعیض، عدالت سیاسی، عدالت اجتماعی، عدالت اقتصادی، اقتصاد سیاسی

نویسنده: مژگان قانع کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک

مطالب مرتبط اجتماعی  , سیاسی  , یادداشت

درابتدای شیوع ویروس منحوس کرونا درجهان وایران رفتارهای غیرعاقلانه ای از عده ای دیده شد که توسط علمای دینی ردشد و این افرادرا نه افراددیندار که افراد احمقی دانستند که برای مطرح شدن خوداز حربه دین می خواهنداستفاده کنند که...
مشکل اشتغال یا درواقع در ایران را شاید بتوان یکی از مشکلاتی دانست که خودباعث بسیاری از مشکلات دیگر ازجمله، اعتیاد، فقر، طلاق، خیانت، سرقت، افزایش سن ازدواج وبسیاری دیگر از آسیب های اجتماعی شده است.در واقع شاید بتوان با...
چند مدت پیش مستندی می دیدم که در رابطه با دانشگاه رفتن در آلمان بود. در این مستند گفته شد که یک فرد تا قبل از دیپلم گرفتن سه بار هدایت می شود تا رشته مورد نظرش را انتخاب کند،دررشته...
به گزارش اثرآنلاین و به نقل از شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ علیرضا شاه حسینی کارشناس ارشد مدیریت اجرایی و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ نواحی شمال ایران، در یادداشت اختصاصی "تیتریک"، به مناسبت یکصدمین سالگرد شهادت دکتر ابراهیم حشمت طالقانی...
    عنوان اسلایدر
  • اقتصادی

  • آخرین خبرها