سه شنبه, ۰۱ مهر ۱۳۹۹
»   اجتماعی, استان البرز, تیتریک, یادداشت  »   فقر شهری در شهرهای استان البرز
1,066 views
۱۰ اسفند ۱۳۹۵ , ساعت ۱۲:۰۱

فقر شهری در شهرهای استان البرز

فقر ریشه بسیاری از گرفتاری ها و معضلات بسیاری از مردمان جهان ازجمله جامعه شهری ما در ابعاد و سطوح مختلف بوده است. فقر یکی از معضلات اجتماعی – اقتصادی در شهرها محسوب می شود و اثرات سوءی بر شهر و شهروندان دارد. با گسترش شهر و شهرنشینی در دهه های اخیر پدیده فقر شهری و ایجاد شکاف میان قشرهای مختلف مردم به لحاظ اجتماعی و اقتصادی روز به روز افزایش می یابد. اساساً فقر یک مقوله سیاسی – اقتصادی بوده که حاصل سازوکار نظام‌ها و نهادهای حاکم بر جامعه است. آنچه در اینجا مهم می نماید نمود فقر در فضا می باشد. تبلور فضایی این سازوکار را  در قالب شکل گیری و بسط گستره های فقر، بافت های فرسوده، بافت های ناکارآمد، اسکان غیر رسمی و حاشیه نشینی با مشکلات حاد در خصوص مهاجران فقیر، بیکاری، اشتغال کاذب، بار تکفل بالا، خشونت و ناامنی (وندالیسم) و مواردی چون از این دست مشاهده نمود.

شهرهای بزرگ کشورهای در حال توسعه به شکل غم انگیزی مکان تمرکز فقر شده است و به مرور تعداد زیادی از فقرا به حاشیه شهرها رانده می شوند. از سوی دیگر، بازتاب گسترش فقر شهری را می‌توان در گسست کالبدی پاره‌ای از نواحی مسکونی از پیکره کل شهر ودرچارچوب کاهش میزان برخورداری از خدمات شهری، اجتماعی، کیفیت سکونت و از سوی دیگر به حاشیه رانده شدن و انزوای اجتماعی پاره‌ای از گروه‌ها در این‌گونه سکونتگاه‌ها مشاهده کرد. این نکته بیانگر این است که مداخله در امور شهری با توجه به زمینه و بستر قانونی طرح های توسعه شهری بخصوص طرح تفصیلی اعمال می شود. با توجه به تغییر و تحولات چهل سال اخیر در روند شهرنشینی و شهرسازی و مدیریت شهری در ایران و چالش ها و معضلات طرح های شهری بخصوص طرح تفصیلی، شهرها هنوز شاهد تهیه این گونه طرح ها به عنوان اسناد راهبردی در اداره امور شهرها می باشیم و با تمام کاستیها و مشکلات عدیده، قانونگذاران به فکر تغییر نحوه تهیه و نگرش به طرح های شهری نمی باشند. طرح های تفصیلی تهیه شده در کشور به دلایلی از جمله، پیش بینی نادرست و عدم تطبیق با واقعیت، انتزاعی بودن طرح و عدم توجه به خواستها و نیازهای مردم و شهروندان، عدم مشارکت فعال شهروندان در روند تهیه و اجرای طرحهای شهری، نگرش بخشی و برنامه ریزی به صورت بالا به پایین، ارایه سرانه های از قبل مشخص شده بصورت یکسان و به یک اندازه به تمام نقاط شهر، فقدان ارتباط لازم بین مطالعات اقتصادی و اجتماعی انجام شده در سطح شهر، تجزیه و تحلیل آنها و نتیجه گیری حاصله با طرحهای فیزیکی تهیه شده و … نه تنها نتوانسته است منجر به کاهش فقر شهری شده بلکه به آن دامن زده و  فقر شهری به عنوان یکی از اصلی‌ترین چالش‌های پیش ‌رو در محله‌ های غیر رسمی و بافت های فرسوده در ابعاد مختلف ظهور یافته است و از این منظر فقر شهری باعث تضادهای اقتصادی و اجتماعی در بلوک ها و محله های شهری شده است. این تضادها و نابرابری ها باعث شکل گیری نابرابری در توزیع فضایی امکانات در سطح شهر می شود و به نوعی به نابرابری فضایی می انجامد.

شهرهای استان البرز نیز با مهاجرت بالای جمعیت  و از سوی دیگر روند نامطلوب و البته سریع ساخت شهر دست خوش تغییراتی بغرنج و منفی شده اند. شهر کرج و شهر نظرآباد و سپس شهر هشتگرد در استان البرز وضعیت نامطلوب را در زمینه فقر شهری و عدم توزیع متناسب فضایی زیرساخت های اجتماعی و اقتصادی دارا هستند. فقر و تبعات منفی حاصل از آن ، در شهرهای استان البرز توسعه انسانی را محدود ساخته و فقرا نیز اغلب با درجه آسیب پذیری بالا در حوزه فقدان سلامتی، آشفتگی اقتصادی و بیماری های طبیعی و … مواجهند. شاخص های که می توان در فقر شهری شهرهای استان البرز بر روی آنها مطالعه نمود عبارتند از شاخص های کالبدی، شاخص های اجتماعی- فرهنگی و شاخص های اقتصادی. وضعیت مناطق شهری در مناطق ۱۲ گانه شهر کرج و همچنین نواحی شهری در نظرآباد و هشتگرد دچار عدم توازن و تعادل می باشند که واژه هایی چون بالاشهر و پایین شهر، حاشیه شهر و مرکز شهر و … در آنها صدق می کند. وجود بافت های فرسوده در قسمت اعظمی شهر نظرآباد و همچنین بافت های فرسوده پراکنده در سطح کالبدی شهرهای کرج و هشتگرد که برنامه ای مدون برای آنها پیش بینی و طراحی نمی شود نیز فقر شهری در این نقاط را تشدید می کند. از سوی دیگر طرح های بالادست شهری در شهرهای استان البرز نه بر مبنای تحولات واقعی جمعیت و از سویی عدم تطبیق بومی این طرح ها متناسب با وضعیت فرهنگی- اجتماعی، اقتصادی و کالبدی شهرها نه تنها نتوانسته است فقر شهری در سطح شهرهای استان را کاهش دهد، بلکه گاه موانع و مشکلاتی را نیز دامن زده است که سبب نارضایتی شهروندان نیز گشته است. برای مثال دسترسی ناکافی و ناعادلانه به مسکن، کیفیت پایین مسکن در کلیه شهرهای استان و به تبع آن کیفیت پایین زندگی،  ایجاد زاغه ها و مسکن های غیرقانونی و البته کم استحکام در حاشیه های شهری از جمله شیروانی های بسیار زیاد در سطح شهر نظرآباد ، دسترسی ناکافی به  خدمات اصلی شهری، بیگانگی شهروندان از هم ، سیستم حمل و نقل ناکافی و ناموزون  و نارسایی امکانات اصلی شهری مثل فضای سبز شهری در کرج، خدمات درمانی نامناسب در شهر نظرآباد و تخصیص غیرمنطقی و ناعا,دلانه کاربری های مختلف شهری و سرانه های غیراستاندارد شهر در کرج، نظرآباد و هشتگرد، نبود برنامه ریزی منسجم در حوزه گردشگری و ایجاد درآمد پایدار در این شهرها، مکان یابی غیر علمی و غیرمنطقی برخی کاربری های ناسازگار و مزاحم در سطح کل استان البرز، وجود اراضی بایر و متروکه با حجم بالا در شهر کرج و نظرآباد، عدم تعریف و افزایش خدمات رفاهی و کاربری های اوقات فراغت در سطح کلی شهر، ناهمگونی جمعیت شهری در شهرهای مهاجر پذیر استان و افزایش ناهنجاری های اجتمتعی، بزه کاری و وقوع جرم  و موارد دیگر گریبانگیر مجتمع های زیستی در شهرهای استان البرز می باشد که سبب افزایش شکاف در بین نواحی و مناطق مختلف شهر و به تبع آن افزایش سطح فقر شهری می گردد.

در انتها با توجه به وضعیت موجود در شهرهای استان البرز در زمینه فقر شهری پیشنهاداتی ارائه می گردد که امید است بتواند با تدبیر مسئولین مربوطه و همچین اتخاذ برنامه ریزی های مدون و کارشناسی شده بتوان از سطح فقر در شهرهای استان کاسته و در جهت بهبود زندگی و رفاه اجتماعی- اقتصادی گام برداشت:

لزوم توجه به نیاز های فرهنگی- اجتماعی و اقتصادی شهروندان در طرح های بالادست شهری و مبنا قرار دادن این نیاز و همچنین مطالعه دقیق وضعیت و تحولات جمعیتی شهرهای استان البرز

ایجاد تعادل فضایی در ساختار درون شهری و بین شهری در استان البرز و مکان یابی و توزیع زیرساخت های شهری به صورت عادلانه برای تحقق عدالت اجتماعی و عدالت اقتصادی

مشارکت شهروندان در امر برنامه ریزی و مدیریت شهری برای تحقق حکمروایی شهری که منجر به افزایش رفاه و کیفیت زندگی و سپس رضایتمندی شهروندان می شود.

بومی کردن طرح های توسعه شهری و تعریف چشم انداز برای شهرهای استان بر اساس سیاست های کلی نظام شهری در ایران

برنامه ریزی منسجم برای جذب درآمد های پایدار شهری از جمله گردشگری  و ایجاد ساختار مناسب در اقتصاد شهری برای مدیریت هزینه ها در شهر های استان

نوشته:علیرضا گروسی کارشناس ارشد برنامه ریزی

مطالب مرتبط اجتماعی  , استان البرز  , تیتریک  , یادداشت

به گزارش اثرآنلاین و به نقل از شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ علیرضا شاه حسینی کارشناس ارشد مدیریت اجرایی و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ نواحی شمال ایران، در یادداشت اختصاصی "تیتریک"، به مناسبت یکصدمین سالگرد شهادت دکتر ابراهیم حشمت طالقانی...
رستمی در پاسخ به سؤالات هفته‌نامه جاذبه به بیان تاریخچه تشکیل بازرسی اصناف پرداخت و گفت: در سال 1386 و  بر اساس الحاقیِ ماده 45 قانون نظام صنفی مقرر گردید تا واحدی بنام واحد بازرسی و نظارت اصناف در اتاق‌های...
    زندگی خوب موسسه ای مردم نهاد است که فعالیت های متعدد اجتماعی در کرج با نام آن گره خورده است.هفته نامه جاذبه پیرو رویکرد اجتماعی خود به سراغ حسین بابازاده مقدم و گروهش رفت تا از فعالیت های آن بیشتر...
رضا سلگی رئیس شورای شهر گرمدره در مصاحبه با خبرنگار هفته نامه جاذبه با اشاره به عملکرد یکسال گذشته شوراگفت:در یک سال گذشته طراحی و انجام کارهای تحقیقاتی را با توجه به آنکه نیاز است کارها در شهر به صورت...
    عنوان اسلایدر
  • اقتصادی

  • آخرین خبرها