یکشنبه, ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰
»   کرج, یادداشت  »   تاریخچه تقسیمات کشوری در ایران
5,409 views
۵ آبان ۱۳۹۵ , ساعت ۱۱:۲۵

تاریخچه تقسیمات کشوری در ایران

تاریخچه ی تقسیمات کشوری
ایران از جمله کشور های پیشگام در تقسیم بندی سیاسی فضا است که الگوی بسیاری از دولت های غیر ایرانی نیز قرار گرفت. نخستین تقسیم بندی در دوره هخامنشیان شکل گرفت و قلمرو سرزمینی ایران به ایالات تقسیم شد هر واحد سیاسی به عنوان شخصیت سیاسی دارای یک شهربان یک سردار بودو یک دبیر که در اداره آنها مشارکت داشت. در دوره اشکانیان نیز به همان شکل ادامه پیدا کرد هر ایالت به چند “هیرپاشی” و هر هیرپاشی به چند واحد کوچکتر به نام “ستاتم” تقسیم می شد خود ستاتم ها نیز دارای تعدادی قصبه و روستا بودند.
در دوره ی ساسانیان به علت رویکرد تمرکز گرایی حکام سیستم قبلی بطور کلی تغییر کرد در این دوره سلسله مراتب تقسیمات از بالا به پایین به این شکل بود؛بخش یا پاذگس، ایالت، استان، شهر، رستاگ،طسوج و ده. مرکز هر شهر شهرستان بود و در راس آن حاکمی بنام شهریگ بود دهات نیز به وسیله ی دیهیگ اداره می شد. پس از سقوط ساسانیان و آغاز دوره ی اسلامی در دوره ی عباسیان واحدهای تقسیماتی به ایالات تقسیم می شد که در مجموع ۳۱ ایالت بود.
در دوره گذار سیاسی اطلاع دقیقی در دست نیست تا زمان حکومت صفویان که در این دوره سازماندهی سیاسی فضا دچار تغییراتی اساسی شد نکته ی قابل تامل این که این الگو بسیار به الگوی زمان ساسانیان شباهت دارد ویژگی عمده ی این الگو این بود که متناسب با شرایط تغییر می کرد اصلی ترین الگو مربوط به دوره ی شاه عباس اول است که ایالات داری حکمران بودند و بعدها نیز به نام بیگلربیگی یا امیرالامرا شناخته شدند پس از این حکام درجه دو قرار داشت به نام امیرتابیین و سپس خان سلطان، که حاکم شهر بود. سیستم تقسیمات زمان صفویه در دوره های بعدی حکومت ها نیز ادامه پیدا کرد عناصر تقسیمات هم این گونه بود که ایالت، ولایت، بلوک،و قصبه. که ایالت به دست حاکم، ولایت به دست والی و بلوک به دست نائب الحکومه اداره می شد و این الگو تا اواخر دوره قاجار برقرار بود و درواقع معادل استان، شهرستان، بخش و دهستان بود.
با انقراض حکومت قاجار و روی کار آمدن حکومت پهلوی سیستم یکپارچه سازی کشور توسط رضا شاه برقرار شد و سرزمین ایران به ده استان و ۴۹ شهر تقسیم شد از عمده ویژگی های این سیستم مدون بودن و برخورداری از شرح وظایف فرمانداران و بخشداران بود لذا سطوح نظام تقسیمات جدید عبارت بودند از: استان، شهرستان، بخش، دهستان، قصبه و ده.
در سال ۱۳۵۷ کشور ایران دارای ۲۴ استان، ۱۶۵ شهرستان و ۴۷۴ بخش بود در سال ۶۲ قانون تعاریف و ضوابط مربوط به تقسیمات کشوری پس از ۴۶ سال در دو فصل و شامل ۱۸ ماده به تصویب رسید طبق ماده ی یک تعارف تقسیمات کشوری عناصر تقسیمات کشوری عبارتند از: روستا، دهستان، شهر، بخش، شهرستان و استان. بر این اساس روستا واحد مبدا تقسیمات کشوری است و دهستان کوچکترین واحد تقسیمات کشوری که از بهم پیوستن چند روستا به همراه مزرعه های اطراف آن تشکیل شده است در مرتبه بعد ی شهر است؛ محلی با ویژگی های خاص جمعیتی( حداقل ده هزار نفری)، معیشتی و محدوده ی خاص جغرافیایی که به وسیله نهاد شهرداری و شورای شهر اداره می شود خود شهر به منطقه و پس از آن محله تقسیم می شود.
بخش واحدی از تقسیمات است که از بهم پیوستن چنددهستان همجوار و نقاط شهری نزدیک آنها تشکیل می شود.
شهرستان واحدی است متشکل از چند بخش متجانس، و در نهایت استان که از بهم پیوستن چند شهرستان همجوار تشکیل می شود.
کلمات کلیدی: تاریخچه، تقسیمات سیاسی، استان، شهر، شهرستا، شهرداری، روستا، دهستان،ایالت، ولایت، قصبه، بیگلربیگی،
نویسنده مژگان قانع، کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک

مطالب مرتبط کرج  , یادداشت

درابتدای شیوع ویروس منحوس کرونا درجهان وایران رفتارهای غیرعاقلانه ای از عده ای دیده شد که توسط علمای دینی ردشد و این افرادرا نه افراددیندار که افراد احمقی دانستند که برای مطرح شدن خوداز حربه دین می خواهنداستفاده کنند که...
مشکل اشتغال یا درواقع در ایران را شاید بتوان یکی از مشکلاتی دانست که خودباعث بسیاری از مشکلات دیگر ازجمله، اعتیاد، فقر، طلاق، خیانت، سرقت، افزایش سن ازدواج وبسیاری دیگر از آسیب های اجتماعی شده است.در واقع شاید بتوان با...
چند مدت پیش مستندی می دیدم که در رابطه با دانشگاه رفتن در آلمان بود. در این مستند گفته شد که یک فرد تا قبل از دیپلم گرفتن سه بار هدایت می شود تا رشته مورد نظرش را انتخاب کند،دررشته...
به گزارش اثرآنلاین و به نقل از شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ علیرضا شاه حسینی کارشناس ارشد مدیریت اجرایی و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ نواحی شمال ایران، در یادداشت اختصاصی "تیتریک"، به مناسبت یکصدمین سالگرد شهادت دکتر ابراهیم حشمت طالقانی...
    عنوان اسلایدر
  • اقتصادی

  • آخرین خبرها